İnsanın yaşamını sürdürdüğü her yerde elektrikli cihazlar ve sistemlerin kullanımı için elektrik enerjisinin belli bir noktadan kullanım alanlarına dağıtım gerçekleştirmesi gerekir. Çünkü düzensiz bir elektrik kullanımı birçok riske yol açarken; yangınlar, kısa devreler, cihaz ve sistemlerinin arızalanması ya da hayati tehlikeler ile karşılaşılabilir. Ancak eğer elektriğin ulaştığı bir yapı içerisinde elektrik panosu yer alırsa, bu tip risklerin çok daha düşük bir seviyeye çekilmesi mümkündür.
Elektrik, insan hayatını çok daha kolay bir hale getirirken; en önemli ayrıntı kontrollü bir şekilde kullanılmasıdır. Güvenlik risklerine karşı güvenli bir dağıtım gerçekleştirmek için elektrik panoları bugün hem yaşam hem çalışma alanlarında değişen çeşitler, kapasiteler ve tasarımlar ile yer alır. Çünkü bulunduğu noktada bir elektrik panosu enerjinin yönetilmesi için merkez anlamına gelir.
Elektrik panosu bir yapı içerisine giren elektrik enerjisinin istenilen şekilde dağıtımının yapılmasını, güvenli bir şekilde kullanılabilmesini ve kontrol edilmesini sağlayan güvenlik tedbirlerini içerisinde bulundurarak özel şekilde tasarlanan elektrik ekipmanıdır. Panolar içerisinde bazen bir bazen ise birden çok elektrik devresi ve bu devrelerin yönetimi için sistemler yer alabilir. Ayrıca bir pano içerisinde kullanıldığı noktaya ve istenilen kullanım düzenine bağlı olarak birçok ekipmanın birleşimi de yer alabilir.
Elektrik Panosu Nedir?
Yapılarda bilindiği üzere ana bir giriş noktasında yapının boyutuna, ihtiyaçlarına ve özelliklerine bağlı olarak gözle görülür bir elektrik panosu yer alır. Bazen bir duvar içerisinde monte edilmiş, bazen özel bir odada kurulumu gerçekleştirilmiş, bazen yapının dışında ve bazen yapının içinde bulunabilen bu panolar elektrik yapıya girdikten sonra elektriğin kontrol edildiği merkez anlamına gelir. Teknik olarak ise elektrik panosu bir yapıda elektrik enerjisinin kontrol edildiği ana noktadır.
Elektrik panoları bir nevi yapıda dolaşım gerçekleştiren elektrik enerjisinin dağıtım noktası olarak sistemin kalbini ifade eder. Örneğin; bir apartman içerisinde şehir şebekesinden gelen elektrik enerjisinin öncelikle bir panoya girmesi, pano üzerinde her bağımsız bölüm yani daireye ulaşacak elektrik için öncelikle sayaçlara elektrik enerjisini dağıtması gerekir. Sonrasında sayaçlardan dairelere ulaşan elektrik enerjisi kabloları daire girişlerinde de sigorta kutularında dairenin iç bölümlerine elektrik dağıtılmasını sağlar. Bu durumda apartman dairelerinde de sigorta kutuları aslında bir elektrik panosu çeşididir.
Elektrik Panosu Çeşitleri Nelerdir?
Elektrik panosu kullanılacağı noktada ana çeşit olarak iki tür ile incelendikten sonra alt çeşitler üzerinde durulabilir. Bugün herhangi bir yapıda elektrik dağıtımı gerçekleştirilecek ise bu dağıtımın düzenli, kontrollü ve güvenli yapılması için öncelikle dağıtım panosu yer alır. Binaya dış hatlardan ulaşan elektrik öncelikle bu panoya giriş yapar ve daha sonrasında yapı içerisindeki birçok noktaya güvenilir bir şekilde elektrik dağıtılır.
Diğer bir elektrik panosu türü ise elbette ana dağıtım panosu üzerinden elektriğin ulaştığı tali pano çeşitleridir. Talip panolar örnek olarak binaya giren ana elektrik enerjisi dağıtım panosuna geldikten sonra elektrik enerjisini ayrı olarak alan ve yine örnek olarak daire içerisine dağıtan pano olarak kabul edilebilir. Düzenli bakımı gerçekleştirilerek örnek olarak endüstriyel tesislerde iş güvenliği ve işçi sağlığı korunabilir ve çok uzun ömürlü bir pano kullanımı gerçekleştirilebilir.
Ana dağıtım panoları ve bu panolardan çıkan elektrik enerjisinin ulaştığı talip panolar bugün apartmanlar, fabrikalar, oteller, hastaneler, okullar, alışveriş merkezleri veya devlet daireleri gibi birçok yapıda yaygın şekilde kullanılan ürünlerdir. Özellikle tekil olarak kullanılan müstakil evler veya küçük işletmeler dışında büyük yapılarda ve fabrikalar gibi ortamlarda elektrik panosu mutlaka bir ihtiyaç oluşturur. Buna bağlı olarak da değişen ihtiyaçların göz önünde bulundurulması ile aşağıdaki kısa tanımları ifade edilen elektrik panosu çeşitleri üzerinde durulabilir.
- İlk olarak tekrardan ana pano incelenirse, elektriğin ilk olarak ulaştığı merkezi sistem panosu akla gelecektir. Bir yapıya elektriğin giriş gerçekleştirdiği nokta olan bu panolar üzerinde bazen ölçüm aletleri, bazen koruyucular, bazen sayaçlar ve şalterler bulundurur.
- Tali panolar ise binaya giren elektriğin dağıtım panosundan yani ana panodan çıkış gerçekleştirilmesi ile kullanım alanlarına ulaşması sonrasında bu bölgeye elektrik enerjisi girmeden önce ara dağıtım için kullanılan panolardır.
- Sigorta kutuları ise evlerde, mağazalarda ya da bağımsız yapılarda bulunan ve içerisinde şalterlerin yer aldığı küçük elektrik panolarıdır. Bu panolar yapıların projelerine uygun bir şekilde dağıtım panosundan gelen elektrik enerjisinin bağımsız bölüm içerisindeki dağıtımına göre düzenlenirler.
- Şantiye panoları, inşaat işlemleri sürdürülen veya açık alanda endüstriyel çalışmalar gerçekleştirilen tesislerde elektriğin kontrolünü sağlayarak, geçici süre kullanılmak üzere üretilen elektrik panolarıdır.
- Asansörler için ayrı bir şekilde oluşturulan elektrik panoları ise asansör mekanizmasının elektrik akımını güvenli bir şekilde kullanması için üretilir.
- Sıva üstü ya da sıva altı bir şekilde kullanılan dağıtım panoları özellikle yapılarda iç bölgede düzenli bir elektrik dağıtımı sağlar.
- Binalarda bilindiği üzere her bağımsız bölümün kullandığı elektriğin ölçümü için sayaçlar yer alırken, bu sayaçların düzenli bir şekilde kontrol edilmesi ve güvenliği için sayaç panoları kullanılır.
- Otomasyon panoları genellikle fabrikalar ve endüstriyel tesislerde birçok farklı ekipmanın birleşimi ile oluşturulan otomasyon sistemlerinin kontrolü için elektrik enerjisini dağıtabilen panolardır.
- Kompanzasyon panoları ise yapılarda elektrik enerjisinde akım problemlerine karşı özel bir şekilde geliştirilen panolardır.
- Son olarak transfer panoları ise yine ayrı bir çeşit oluştururken, bu panolar jeneratör gibi cihazların elektrik dağıtımını sağlıklı şekilde gerçekleştirmesi için kullanılır.
Elektrik panoları kullanım alanının hassasiyeti, ihtiyaçları ve boyutuna bağlı olarak özel bir şekilde seçilmelidir. Hatta gereğinde özel bir tasarım ile üretilmelidir. Kuruldukları alanlarda profesyonel eğitim almış kişiler tarafından kontrol edilmeli ve panolar düzenli bir şekilde bakımdan geçirilmelidir. Çünkü elektrik panosu bakımı özellikle yaşam alanlarında birçok riski engellerken, çalışma alanlarında da iş sağlığı ve işçi güvenliği için çok büyük bir öneme sahiptir.
Elektrik Panosu Ne İşe Yarar?
Yapılarda dağıtım şebekesi üzerinden gelen elektrik enerjisinin öncelikle bir dağıtım noktasına giriş gerçekleştirmesi gerekir. Örneğin; bir fabrikada bu ana dağıtım noktasını elektrik panosu oluşturur. Elektrik panoları elektrik enerjisinin ilk olarak giriş gerçekleştirdiği ve içerisinde birçok farklı ekipman ile elektriğin güvenli bir şekilde yapıya dağıtımının sağlandığı sistemleri ifade eder.
Elektrik Panosu Görevleri Nelerdir?
Herhangi bir yapıda herhangi bir çeşit ile birlikte farklı kapasitelerde ve ihtiyaçları karşılayacak şekilde kurulmuş olan elektrik panoları, bu özelliklerine bağlı olarak değişen görevler gerçekleştirebilirler. Hatta buna bağlı olarak da bir elektrik panosu içerisinde değişen elemanlar yer alabilir ve her ekipman farklı bir göreve sahip olarak pano içerisine dahil edilir. Daha detaylı şekilde bakılması gerekirse, bir elektrik panosunda aşağıdaki parçalar bulunabilir.
- Kısa devre gibi risklere karşı devre kesici
- Elektrik akımını açıp kapama için şalter
- Pano içerisinde farklı bölümlere elektrik tesisatı oluşturmak için terminaller
- Akış durumuna göre devreyi kapatıp açmak için ve koruma için sigortalar
- Aşırı akım değerlerine karşı akım koruyucu
- Pano durum ve değerlerini gösteren göstergeler
- Pano parçalarını birbirine bağlayan kablolar ve bağlantı ekipmanları
- Belirli koşullara göre akımın aktif ya da pasif olmasını sağlayan zaman rölesi, termik röle veya kaçak akım rölesi gibi parçalar
Bu değişen parçalar her yapıda ihtiyaçlara bağlı olarak kurulacak elektrik panosu içerisinde bir veya birden fazla adet ile bulunarak bahsedilen görevleri yerine getirirler. Aslında parçalar ayrı ayrı görev gerçekleştirse de parçaların tümleşik olarak gerçekleştirdiği bu görevin tamamına birden elektrik panosunun işlevi denilebilir. Elektrik panoları ise düzenli bir şekilde elektrik tesisatının çalışmasını, elektriğin yapı içerisinde doğru şekilde dağıtılmasını ve güvenlik risklerinin engellenmesini sağlar.
Bir yapıdaki elektrik tesisatının bakımı, onarımı ve uzaktan kontrolü ya da birebir kontrolü için ana noktayı elektrik panosu oluşturur. Örneğin; bir fabrikada elektrik tesisatında problem yer alıyorsa, öncelikle ilk müdahale elektrik panosu üzerinden yapılır. Bu çerçeveden bakıldığında da elektrik panoları aşağıda ifade edilebilecek görevleri yerine getirirler.
- Panolar bir yapıya giren elektrik enerjisinin kalbi olarak kullanılırken, elektrik akımının nasıl dağıtılacağı ve nasıl kontrol edileceğini belirleyen kontrol noktalarını sağlarlar.
- Bir yapıda elektrik ile ilgili kısa devre ya da aşırı yüklenme gibi bir problem yer alıyorsa, pano üzerinden devre kesme işlemi gerçekleştirilir.
- Yapı içerisinde elektrik tesisatı ile ilgili tüm kontroller, bakımlar ve ani müdahaleler pano üzerinden yapıldığı için tesisatın yönetimini pano gerçekleştirir.
- Yapılarda en kapsamlı noktadan en ince noktaya kadar yani örnek olarak fabrikadaki çalışma ofisindeki prizlerden fabrikadaki otomasyon sistemlerine veya üretim bantlarına kadar her noktaya elektrik dağıtımını panolar gerçekleştirir.
- Elektrik panoları üzerinde devre kesici, sigorta ve şalter gibi ekipmanlar yer alırken; güvenli çalışma için bu ekipmanların her biri eş zamanlı olarak veya ayrı ayrı görev sağlayabilir.
- Yapılarda elektrik tesisatı için düzenli bakımlar sağlanması ve veri alınması için elektrik panoları kullanılır.
Elektrik panoları temel olarak konutlarda kullanılabilen, şantiyelerde kullanılabilen, mobil veya sanayi tipi panolar gibi değişen çeşitler ile uygulama alanının yapısına göre üretilerek kullanıma sunulurlar. Kurulumları profesyonel olarak gerçekleştirilirken, teknisyenler tarafından düzenli bakımdan geçirilirler ve bu düzenli bakım sayesinde de bahsedilen tüm görevleri eksiksiz bir şekilde yerine getirirler.
Elektrik Panosu Malzemeleri Nelerdir?
Elektrik panoları, bir yapıda elektrik enerjisinin giriş noktasını oluşturarak yapı içerisinde bu enerjinin dağıtımını sağlamak için kontrol noktaları şeklinde kullanırlar. Bu kontrol noktalarının oluşturulmasında pano dahilinde birden fazla parça bir devre oluşturacak şekilde bir araya gelir ve kapalı bir mekanizma içerisinde bakım gerçekleştirilerek düzenli çalışma sağlarlar. Bu çerçevede öncelikle panonun hangi malzemelerden üretildiği ve nasıl üretildiği sonrasında ise pano içerisinde kullanılan malzemelerin neler olduğu ayrı ayrı incelenebilir.
Elektrik Panosu Hangi Malzemeden Yapılır?
Elektrik panoları her zaman kullanıcıların taleplerine, kullanılacakları mekanın boyutuna, kullanılacakları mekânın kapasitesine, türüne ve ihtiyaçlarına uygun bir şekilde özel olarak tasarlanır daha sonrasında üretimi ve montajı gerçekleştirilir. Çünkü her yapıda elektrik enerjisine ihtiyaç duyulsa da bir fabrika ile bir alışveriş merkezinin ya da bir apartman ile bir hastanenin elektrik kullanım düzeni ve ihtiyaçları farklıdır.
Elektrik panolarında üretim için kullanılan malzemeler özellikle elektriğin güvenilir bir şekilde akım gerçekleştirirken sorun ile karşılaşmayacağı ve gereken noktada iletken gereken noktada yalıtkan malzemelerdir. Şaft malzeme olarak ifade edilen bu yapıyı oluşturan ana malzemelerden birisi elbette metaller olacaktır. Özel bir şekilde genellikle bilgisayar üzerinde yapılan tasarımlar sonrasında seçilen metal, ahşap, fiberglas, cam veya plastik gibi parçalar kullanılarak pano yine fabrikasyon ortamda özel makineler ile üretilir.
Bir örnek üzerinden ilerlemek gerekirse, fabrika gibi bir endüstriyel tesiste kullanılacak elektrik panosu için öncelikle fabrikanın tüm ihtiyaçları, boyutu, kapasitesi ve taleplerine uygun bir şekilde bilgisayar üzerinde bir tasarım gerçekleştirilir. Bu tasarımın teknik incelemelerden geçmesi ve kabul edilmesi sonrasında bir elektrik panosu iskeleti oluşturmak için yazılımlar destekli bir şekilde üretim makineleri kullanılır. Üretim için örnek olarak sadece malzeme ya da fiberglas gibi bir malzeme tercih edilebilir.
Ana malzeme bilgisayar destekli üretim makinesinde tasarıma uygun bir şekilde verilen komutlar ile parçalar halinde ayrı ayrı üretilir. Daha sonrasında dayanıklı bir dış boya ile boyanır ve montaja hazır hale gelir. Ana kasanın bu şekilde üretilmesi ile birlikte elektrik panolarında üretim malzemelerinden birisi bara ve bir diğeri ise izolatör olarak seçilir. Pano içerisindeki parçaların birbirine birleşmesini ve panonun sabit bir zeminde güvenilir şekilde kullanılmasını bu parçalar sağlar.
Pano içerisinde birçok farklı ekipman yer alacağı için ve kablolar ile bu ekipmanlar birbirlerine bağlanacağı için klemens, kablo kanalı, iletkenler ve kablo pabuçları gibi birçok ekipman yine panonun ana malzemeleri arasında yer alır. Panonun boyutu, üretim malzemesi, yüksekliği veya kullanıldığı noktaya bağlı olarak sabit raf, hareketli raf, lambalar, kapı kilitleri menteşeler, sabitleyiciler ve raylar gibi birçok ayrıntı elektrik panosunun temel ayrıntıları şeklinde üretilir ve en uygun malzemeler seçilir.
Elektrik Panosunun İç Malzemeleri Nelerdir?
Pano dış malzemeleri ile birlikte özenli bir şekilde üretimi gerçekleştirilerek yerine montajı yapılırken, yine kullanım alanının ihtiyaçlarına bağlı olarak içerisinde birçok farklı malzemeler ile kullanılabilir bir hale getirilir. Bu malzemelerin her biri farklı bir isme sahiptir. Her birinin farklı bir görevi vardır ve bazen bir adet bazen birden fazla adet ile pano içerisinde yer alabilirler. Panonun ana dağıtım panosu olması, tali pano olması, mobil pano olması veya otomasyon ya da kompanzasyon panosu olması gibi birçok değişen özelliğe bağlı olarak da içlerinde aşağıda sayılabilecek pano ekipmanları yer alabilir.
- Bir elektrik panosu elektrik şebekesinden elektrik enerjisini aldıktan sonra bu elektrik enerjisini alternatif akım veya doğru akım olarak dağıtıma geçilebilir. Bunun için pano içerisinde bir güç kaynağı yer alması gerekir.
- Röleler elektrik panoları içerisindeki en önemli parçalar olarak değişen işlevlere sahiptir. Örneğin; kaçak akıma, fazla ısınmaya veya zamanlamaya bağlı olarak belirli bir bölümde elektrik enerjisinin aktif ya da pasif olmasını sağlarlar.
- Panolar üzerinde yer alan butonlar panolara bağlı bir şekilde çalışan ekipman ya da makine veya sistemlerin kolaylıkla açılıp kapatılmasını sağlarlar.
- Panolar içerisinde kullanılan kablolar bazen güç kaynağından panonun giriş noktasına, bazen panodan bir sisteme veya panonun bağlantısı ile çalışan bir makineye elektrik aktarımı gerçekleştirirler.
- Güvenilir bir elektrik enerjisi kullanımı için panolarda topraklama gerçekleştiren ekipmanlar yer alır. Topraklama çubukları ve topraklama pabuçları bu bağlantıyı sağlarken, topraklama kabloları ve diğer tüm ekipmanlar güvenliğe katkı oluşturur.
- Yine güvenlik açısından her pano içerisinde kaçak akım, kısa devre ve aşırı akım gibi risklere karşı sigortalar yer alır.
- Pano içerisinde akımın yüksek olması ya da yüksek akım ile çalışan cihazların doğru kontrolü için kontaktör adı verilen parçalar bulunabilir.
- Elektrik panosu içerisinde akım değerini, voltaj değerini veya frekans gibi verileri ölçerek kolaylıkla takip edebilmek için göstergeler bazen dijital bazen analog olarak bulunabilir.
- Pano içerisindeki kabloların sorunsuz bir şekilde dağılımının ve uygulamasının gerçekleştirilmesi için değişen boyutlarda ve renklerde kablo kanalları yer alabilir.
- Bazı elektrik panolarında işlevsellik sağlayabilmek için ya da pano güvenliğini oluşturmak için termostat ya da fan gibi parçalar yer alır.
- Bazı elektrik panolarında sıcaklık ve süre kontrolü gerçekleştirmek için dijital göstergeler ve ayarlayıcılar bulunabilir.
- Panolarda aktif veya pasif durumu takip edebilmek için yeşil veya kırmızı gibi değişen renklerde sinyal lambaları bulunabilir.
- Pano içerisinde farklı parçaların birbirine temasını engelleyerek izolasyon oluşturacak ve panoda genel izolasyonu sağlayacak şekilde izolasyon malzemeleri de yer alabilir.
